علائم خرابی باتری بایوس لپ تاپ؛ ۹ نشانه، تست ساده و زمان تعویض

علائم خرابی باتری بایوس معمولاً با به‌هم‌ریختن ساعت و تاریخ شروع می‌شود: لپ‌تاپ بعد از جدا شدن از برق، تاریخ را به یک روز قدیمی برمی‌گرداند و تنظیمات BIOS به حالت پیش‌فرض برمی‌گردد. پیام‌هایی مثل «CMOS Checksum Error» یا «CMOS Battery Low» و درخواست فشردن F1 یا F2 هنگام روشن شدن هم از نشانه‌های رایج همین ایراد هستند. اگر چند مورد از این‌ها با هم دیده شود، به احتمال زیاد باتری سکه‌ای روی مادربرد ضعیف شده است.

در این مقاله توضیح می‌دهیم باتری CMOS دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد، نُه نشانه‌ی رایج ضعف آن را یکی‌یکی بررسی می‌کنیم، یک جدول «علامت، علت احتمالی، اقدام» می‌آوریم و یاد می‌گیرید این ایراد را از خرابی باتری اصلی، آداپتور، همگام‌سازی ساعت ویندوز یا خود مادربرد جدا کنید. در پایان هم یک تست ساده، زمان مناسب تعویض و نکته‌های مخصوص برندهای لنوو، دل و اچ‌پی آمده است.

باتری بایوس در لپ‌تاپ چه کاری انجام می‌دهد؟

روی مادربرد هر لپ‌تاپ یک مدار ساعت به نام RTC (Real-Time Clock) و یک حافظه‌ی بسیار کم‌مصرف به نام CMOS یا NVRAM وجود دارد. تاریخ، ساعت و بخشی از تنظیمات BIOS در همین حافظه نگه داشته می‌شود. وقتی لپ‌تاپ به برق وصل است یا باتری اصلی شارژ دارد، این بخش از همان منبع تغذیه می‌گیرد. اما وقتی شارژر جدا است و باتری اصلی خالی یا برداشته شده، تنها منبع انرژی آن یک باتری سکه‌ای ۳ ولتی است.

در لپ‌تاپ‌ها این باتری معمولاً مثل کامپیوترهای رومیزی داخل یک جاباتری فلزی قرار نمی‌گیرد. یک سلول سکه‌ای مثل CR2032 داخل روکش حرارتی پوشانده شده، دو سیم قرمز و مشکی از آن بیرون آمده و با یک کانکتور کوچک به مادربرد وصل می‌شود. به همین دلیل به آن باتری بایوس سیم‌دار، باتری RTC یا باتری CMOS هم می‌گویند.

عمر این باتری معمولاً بین ۵ تا ۱۰ سال است. اگر لپ‌تاپ مدت طولانی بدون باتری اصلی کار کند یا ماه‌ها خاموش و بی‌برق در کمد بماند، باتری سکه‌ای همه‌ی بار نگه داشتن ساعت را به‌تنهایی تحمل می‌کند و زودتر خالی می‌شود. برای همین لپ‌تاپی که چند سال کنار گذاشته شده، حتی اگر کم کار کرده باشد، ممکن است اولین بار با علائم خرابی باتری بایوس روشن شود.

علائم خرابی باتری بایوس لپ‌تاپ: ۹ نشانه‌ی رایج

هیچ‌کدام از علائم خرابی باتری بایوس به‌تنهایی حکم قطعی نیست، اما هرچه تعداد بیشتری از آن‌ها هم‌زمان دیده شود، احتمال ضعف باتری بیشتر است. ترتیب فهرست تقریباً از رایج‌ترین به کم‌تکرارترین است.

۱. عقب رفتن تاریخ و ساعت بعد از قطع برق

رایج‌ترین علامت این است که لپ‌تاپ را از برق می‌کشید، باتری اصلی هم خالی است، و بار بعد که دستگاه را روشن می‌کنید ساعت روی یک تاریخ قدیمی، اغلب نزدیک تاریخ ساخت نسخه‌ی BIOS، ایستاده است. مدار RTC در نبود برق هیچ منبع دیگری ندارد؛ پس وقتی باتری خالی است، شمارش زمان متوقف می‌شود و از نقطه‌ی پیش‌فرض دوباره شروع می‌شود.

۲. برگشتن تنظیمات BIOS به حالت پیش‌فرض

اگر در BIOS حالت SATA، Secure Boot یا فعال بودن مجازی‌سازی را تغییر داده‌اید و این تغییرها بعد از هر بار قطع کامل برق پاک می‌شوند، باتری دیگر نمی‌تواند محتوای حافظه را نگه دارد. در برخی مدل‌ها تنظیمات در حافظه‌ی فلش ذخیره می‌شود و فقط ساعت می‌پرد؛ در برخی دیگر هر دو با هم از دست می‌روند. هر دو حالت از علائم تمام شدن باتری بایوس به حساب می‌آیند.

۳. عوض شدن ترتیب بوت

یکی از نتیجه‌های همین بازنشانی، تغییر ترتیب بوت است. لپ‌تاپ به‌جای ویندوز سراغ شبکه یا فلش USB می‌رود، پیام پیدا نشدن دستگاه بوت نشان می‌دهد یا مدتی مکث می‌کند تا درایو درست را پیدا کند. کاربر خیال می‌کند SSD خراب شده، در حالی که فقط ترتیب بوت به پیش‌فرض برگشته است.

۴. درخواست فشردن F1 یا F2 برای ادامه

بسیاری از لپ‌تاپ‌ها وقتی در شروع کار ببینند ساعت یا تنظیمات معتبر نیست، روند بوت را نگه می‌دارند و پیامی مثل «Press F1 to continue» یا «Press F2 to run Setup» نشان می‌دهند. با فشردن کلید، سیستم بالا می‌آید و تا قطع برق بعدی مشکلی دیده نمی‌شود. همین رفت‌وبرگشت تکراری از نشانه‌های کلاسیک ضعف باتری است.

۵. پیام‌های CMOS Checksum Error و CMOS Battery Low

پیام «CMOS Checksum Error» یعنی BIOS هنگام خواندن تنظیمات ذخیره‌شده، داده‌ها را ناقص یا نامعتبر دیده و ناچار مقدارهای پیش‌فرض را بارگذاری کرده است. پیام‌های «CMOS Battery Low» و «CMOS Battery Failure» مستقیم‌ترند و خود BIOS ولتاژ پایین باتری را گزارش می‌کند. وقتی خطای CMOS battery روی صفحه ظاهر می‌شود، احتمال اینکه مشکل از جای دیگری باشد کم است. معنای دقیق هر پیام و حالت‌های استثنا را در مقاله‌ی رفع خطای CMOS checksum و ریست شدن ساعت لپ تاپ توضیح داده‌ایم.

۶. ماندن روی صفحه‌ی تنظیمات BIOS

برخی لپ‌تاپ‌ها وقتی تنظیمات را از دست بدهند، به‌جای بوت مستقیم وارد صفحه‌ی Setup می‌شوند و منتظر می‌مانند تا کاربر تاریخ را تنظیم و ذخیره کند. اگر هر بار پس از قطع برق با صفحه‌ی آبی یا خاکستری BIOS روبه‌رو می‌شوید و تا ذخیره نکنید ویندوز بالا نمی‌آید، به احتمال زیاد باتری بایوس لپ تاپ تمام شده است یا در آستانه‌ی تمام شدن قرار دارد.

۷. خطای گواهی امنیتی در مرورگر

وقتی تاریخ سیستم چند سال عقب باشد، مرورگر گواهی امنیتی (SSL) سایت‌ها را «هنوز معتبر نشده» می‌بیند و هشدار امن نبودن اتصال یا نادرست بودن ساعت نشان می‌دهد. پیش از مقصر دانستن اینترنت یا مرورگر، تاریخ گوشه‌ی صفحه را نگاه کنید.

۸. اختلال در Windows Update و برنامه‌های آنلاین

به‌روزرسانی ویندوز، فعال‌سازی نرم‌افزارها و برنامه‌هایی که با سرور ارتباط امن برقرار می‌کنند به ساعت درست وابسته‌اند. با ساعت غلط، دانلود به‌روزرسانی شکست می‌خورد یا برنامه‌ها خطای اتصال می‌دهند. چون ویندوز بعد از اتصال به اینترنت ساعت را خودش اصلاح می‌کند، این علامت گاهی فقط در دقیقه‌های اول دیده می‌شود.

۹. مکث طولانی در اولین روشن شدن بعد از قطع برق

در برخی مدل‌ها، وقتی تنظیمات CMOS پاک شده باشد، سیستم در اولین روشن شدن دوباره حافظه‌ی RAM را بررسی و تنظیم می‌کند. در این مدت صفحه ممکن است تا حدود یک دقیقه سیاه بماند و کاربر خیال کند لپ‌تاپ از کار افتاده است. اگر این مکث فقط بعد از قطع کامل برق رخ می‌دهد و همراه با عقب رفتن ساعت است، یکی دیگر از نشانه‌های خرابی باتری CMOS را می‌بینید.

جدول علائم خرابی باتری بایوس، علت احتمالی و اقدام

جدول زیر هر علامت را به علت محتمل و قدم بعدی وصل می‌کند. ردیف‌های پایانی ایرادهایی‌اند که شبیه به نظر می‌رسند ولی به باتری سکه‌ای ربطی ندارند.

باتری بایوس یا ایراد دیگر؟ جدا کردن از باتری اصلی، آداپتور و مادربرد

باتری بایوس فقط ساعت و تنظیمات را زنده نگه می‌دارد و در بیشتر لپ‌تاپ‌ها نقشی در روشن شدن دستگاه ندارد. همین نکته ساده‌ترین معیار برای جدا کردن آن از ایرادهای مشابه است.

باتری اصلی لپ‌تاپ

اگر لپ‌تاپ فقط با شارژر روشن می‌شود و با کشیدن شارژر بلافاصله خاموش می‌شود، مشکل از باتری اصلی است. البته این دو به هم مربوط‌اند: وقتی باتری اصلی کاملاً از کار افتاده، با هر بار کشیدن شارژر بار نگه داشتن ساعت روی باتری سکه‌ای می‌افتد و علائم تمام شدن باتری بایوس زودتر و شدیدتر دیده می‌شود. پس در لپ‌تاپی که باتری اصلی‌اش سال‌هاست مرده، هر دو را بررسی کنید.

آداپتور و شارژر

شارژر معیوب باعث روشن نشدن، شارژ نشدن یا خاموشی ناگهانی می‌شود، اما پیام CMOS ایجاد نمی‌کند. اگر لپ‌تاپ با یک شارژر سالم دیگر درست کار کرد و ساعت هم بعد از قطع برق ثابت ماند، باتری بایوس در این ماجرا مقصر نیست.

همگام‌سازی ساعت ویندوز

گاهی ساعت فقط چند دقیقه یا دقیقاً یک یا چند ساعت جابه‌جاست. اختلاف دقیق ساعتی معمولاً از منطقه‌ی زمانی یا تنظیم ساعت تابستانی می‌آید، نه از باتری. در ویندوز به Settings و بخش Time & language بروید، منطقه‌ی زمانی را درست انتخاب کنید و گزینه‌ی Sync now را بزنید. نشانه‌های خرابی باتری CMOS معمولاً پرش‌های بزرگ‌اند، مثل برگشت به چند سال قبل، و فقط بعد از قطع کامل برق رخ می‌دهند.

خرابی مادربرد

اگر لپ‌تاپ با شارژر سالم هم هیچ واکنشی ندارد، چراغی روشن نمی‌شود یا فن نمی‌چرخد، باتری بایوس به احتمال زیاد علت اصلی نیست. علائم خرابی باتری بایوس در بیشتر مدل‌ها به پیام خطا یا توقف روی صفحه‌ی BIOS محدود است، نه خاموشی کامل. در این حالت مدار تغذیه و مادربرد را باید تعمیرکار بررسی کند.

تست ساده‌ی باتری CMOS در خانه

برای تأیید علائم خرابی باتری بایوس ابزار خاصی لازم نیست؛ کافی است لپ‌تاپ یک شب فقط به باتری سکه‌ای تکیه کند و ببینیم ساعت را نگه می‌دارد یا نه.

1. لپ‌تاپ را روشن کنید، وارد BIOS شوید (کلید ورود بسته به برند معمولاً F1، F2، F10 یا Del است) و تاریخ و ساعت را دقیق تنظیم و ذخیره کنید.
2. وارد ویندوز شوید، مطمئن شوید ساعت درست است و سپس دستگاه را کامل خاموش کنید؛ Shut down، نه Sleep.
3. شارژر را جدا کنید. اگر باتری اصلی جداشدنی است، آن را هم بیرون بیاورید.
4. چند ساعت یا یک شب صبر کنید.
5. اینترنت را قطع کنید، لپ‌تاپ را روشن کنید و مستقیم وارد BIOS شوید. اگر ساعت درست جلو رفته، باتری فعلاً سالم است؛ اگر عقب رفته، تنظیمات پاک شده یا پیام خطا دیدید، باتری باید عوض شود.

قطع اینترنت در مرحله‌ی آخر مهم است، چون ویندوز با اتصال به شبکه ساعت را از سرور زمان می‌گیرد و ایراد را پنهان می‌کند. در لپ‌تاپ‌هایی که باتری اصلی داخلی دارند و شارژ آن پر است، این تست ممکن است چیزی نشان ندهد، چون باتری اصلی هم به مدار RTC برق می‌رساند. در این مدل‌ها تست را وقتی انجام دهید که باتری اصلی تقریباً خالی است، یا اندازه‌گیری ولتاژ باتری سکه‌ای با مولتی‌متر را به تعمیرکار بسپارید.

چه زمانی باید باتری بایوس را عوض کرد؟

اگر تست بالا رد شد یا پیام‌های مربوط به باتری را دیدید، صبر کردن فایده‌ای ندارد. باتری سکه‌ای شارژ نمی‌شود و ضعف آن با گذشت زمان فقط بیشتر می‌شود. سه موقعیت دیگر هم برای تعویض منطقی است:

• لپ‌تاپ بیش از ۵ سال کار کرده و به هر دلیلی، مثلاً سرویس فن یا تعویض خمیر سیلیکون، باز می‌شود.
• قرار است لپ‌تاپ مدت طولانی بدون باتری اصلی کار کند یا انبار شود.
• تنظیمات مهمی مثل حالت بوت یا Secure Boot مدام پاک می‌شوند و هر بار باید دوباره تنظیم شوند.

پیش از خرید، کد سلول، نوع کانکتور، طول سیم و سمت سیم قرمز را با باتری قدیمی مقایسه کنید. همه‌ی این مراحل در راهنمای تعویض باتری بایوس لپ تاپ قدم‌به‌قدم آمده است. اگر روی سلول قدیمی کد ML1220 یا LIR دیدید، یعنی باتری شارژی است و نباید جای آن سلول CR گذاشت؛ دلیلش را در مقاله‌ی فرق باتری CR2032، CR2016 و ML1220 بخوانید. اگر هم مطمئن نیستید کدام مدل مناسب دستگاه شماست، راهنمای خرید باتری بایوس فهرست نکته‌های انتخاب را یک‌جا دارد.

علائم خرابی باتری بایوس در برندهای لنوو، دل و اچ‌پی

نشانه‌های عمومی در همه‌ی برندها یکسان است، اما متن پیام‌ها فرق می‌کند. شناختن آن‌ها تشخیص را سریع‌تر می‌کند.

• لنوو ThinkPad: کد «0251: System CMOS checksum bad — Default configuration used» یعنی تنظیمات معتبر نبوده و پیش‌فرض بارگذاری شده است و «0271: Check date and time settings» یعنی ساعت و تاریخ نامعتبر است. وقتی این دو پیام با هم و بعد از قطع برق ظاهر شوند، باتری بایوس لپ تاپ تمام شده است. مدل‌های سازگار را در دسته‌ی باتری بایوس تینک پد پیدا می‌کنید.
• دل: پیام‌های «Time-of-day not set – please run SETUP program» و «Invalid configuration information» رایج‌ترین شکل این ایراد در لپ‌تاپ‌های دل هستند. دسته‌ی باتری بایوس لپ تاپ دل نزدیک به ۶۰۰ مدل دارد.
• اچ‌پی: پیام‌هایی مثل «CMOS Checksum Error» یا «System Date and Time not set (502)» در صفحه‌ی شروع دیده می‌شود. باتری‌های این برند در دسته‌ی باتری بایوس لپ تاپ اچ پی آمده‌اند.
• ایسوس، ایسر و MSI: در این برندها هم معمولاً همان علائم عمومی دیده می‌شود: ریست ساعت، پیام CMOS و ورود خودکار به صفحه‌ی Setup. مدل‌های مربوط را در دسته‌های باتری بایوس ایسوس، باتری بایوس ایسر و باتری بایوس MSI ببینید.

جمع‌بندی و خرید باتری بایوس از ایرانا بایوس

علائم خرابی باتری بایوس قابل پیش‌بینی‌اند: عقب رفتن ساعت بعد از قطع برق، پاک شدن تنظیمات BIOS، درخواست F1 یا F2 و پیام‌هایی مانند خطای CMOS battery. اگر لپ‌تاپ با شارژر روشن می‌شود ولی این نشانه‌ها را دارد، با یک تست یک‌شبه می‌توانید مطمئن شوید و بعد باتری را عوض کنید. تعویض باتری فایل‌ها و ویندوز را پاک نمی‌کند و فقط ساعت و تنظیمات BIOS را به پیش‌فرض برمی‌گرداند.

فروشگاه باتری بایوس ایرانا بایوس فقط باتری‌های سیم‌دار BIOS و CMOS می‌فروشد؛ نو و آکبند، با سلول ساخت ژاپن و ۲۴ ماه گارانتی تعویض بدون قید و شرط. قیمت‌ها از ۵۹۰٬۰۰۰ تومان شروع می‌شود و ارسال به سراسر ایران انجام می‌شود. در فروشگاه باتری بایوس لپ تاپ بیش از ۲۸۰۰ مدل برای برندهای مختلف وجود دارد. اگر مدل دقیق را نمی‌دانید، نام مدل لپ‌تاپ یا عکس باتری قدیمی را از طریق صفحه‌ی تماس با ایرانا بایوس بفرستید تا مدل سازگار رایگان بررسی و اعلام شود.

سوالات متداول

علائم تمام شدن باتری بایوس لپ تاپ چیست؟

عقب رفتن ساعت و تاریخ بعد از قطع برق، برگشتن تنظیمات BIOS به پیش‌فرض، درخواست F1 یا F2 هنگام روشن شدن و پیام‌هایی مثل CMOS Checksum Error یا CMOS Battery Low رایج‌ترین نشانه‌ها هستند.

آیا با تمام شدن باتری بایوس اطلاعات لپ تاپ پاک می‌شود؟

نه، فایل‌ها و ویندوز روی SSD یا هارد می‌مانند و فقط ساعت و تنظیمات BIOS پاک می‌شوند. در برخی دستگاه‌ها BitLocker بعد از تغییر BIOS کلید بازیابی می‌خواهد، پس بهتر است کلید را از قبل در دسترس داشته باشید.

عمر باتری بایوس لپ تاپ چند سال است؟

معمولاً بین ۵ تا ۱۰ سال. اگر لپ‌تاپ مدت زیادی بدون باتری اصلی کار کند یا بی‌برق انبار شود، باتری بایوس زودتر خالی می‌شود.

پیام CMOS Battery Low یعنی باید باتری بایوس را عوض کنم؟

بله، این پیام یعنی خود BIOS ولتاژ پایین باتری سکه‌ای را تشخیص داده است. باتری CR شارژ نمی‌شود و تنها راه رفع آن تعویض باتری با مدل سازگار است.

آیا لپ تاپ با باتری بایوس خراب روشن می‌شود؟

در بیشتر مدل‌ها بله؛ لپ‌تاپ با شارژر روشن می‌شود اما ممکن است پیام خطا بدهد یا روی صفحه‌ی BIOS بماند. اگر با شارژر سالم هیچ واکنشی ندارد، علت را باید در آداپتور یا مادربرد جست‌وجو کرد.

قیمت باتری بایوس لپ تاپ چقدر است؟

در ایرانا بایوس قیمت باتری‌های بایوس سیم‌دار از ۵۹۰٬۰۰۰ تومان شروع می‌شود و همه با ۲۴ ماه گارانتی تعویض عرضه می‌شوند. برای پاسخ پرسش‌های دیگر به صفحه‌ی سوالات متداول باتری بایوس سر بزنید.